Zet deze muziek op
Enjoy this rythm in FOAM fotografie museum in Amsterdam. De pianoklanken komen overeen met de klanken, die je de kamer van de expositie intrekken. De muziek lijkt op die uit de film Amélie. Is het ‘m ook? Voor dat je tijd hebt om die vraag te beantwoorden eisen de foto’s al je aandacht en word je meegesleurd in een zoektocht.
Wat zie je als je kijkt? Drie verhalen, één zoektocht in FOAM
Blog 43
Zondagmiddag. Zin in iets moois. FOAM dus. Een museum vol fotografie, midden in Amsterdam. Wat denk je te verwachten? Mooie beelden. Misschien een lekkere latte macchiato na afloop. En dan naar huis met het gevoel dat je “weer eens iets cultureels hebt gedaan”.
En dan sta je daar: een rood tapijt, een brief aan een ambassade, pianomuziek die ergens aan doet denken, iets wat lijkt op Comptine d’une autre été, l’après-midi van de film Amélie. Binnen no-time word je een verhaal ingetrokken, dat niet alleen in beeld, maar ook in woord en film wordt verteld.
In FOAM lopen drie tentoonstellingen tegelijkertijd. Ze verschillen van elkaar in tijd en vorm. Maar samen raken ze aan iets dat blijft hangen: wie zijn wij, als niemand kijkt? Wat blijft erover van een stem, als die wordt weggenomen? En wat betekent het om zichtbaar te zijn of juist niet?
Tentoonstelling 1: De kamer met het rode tapijt – familie en verlies in beeld
Een kleine ruimte. Zwart-wit beelden op de muur. In het midden klinken de holle tonen. Een foto van een vrouw met bellenblaas, twee bellen zwevend in de lucht. Onder grijze wolken. Een verhaal over een moeder die tijdens de val van de Sovjet-Unie haar kinderen meeneemt naar Amerika voor een nieuw leven. Over een vader die zijn kinderen probeert te vinden — via brieven aan overheden, ambassades en willekeurige adressen in Amerika. Alles in de hoop iets terug te krijgen van wat ooit was.
Op een van de foto’s: de reflectie van een man in het raam, die met zijn ogen uitkijkt over honderdduizenden lichten van de stad. Elders: een tekst waarin staat “Ik word wakker en ren de straat op in paniek”. Wat blijft er over als je het belangrijkste in je leven verliest? En vervolgens de zoektocht wanneer ze elkaar na 15 jaar vinden. Wat vangt een camera dan? Beeld na beeld snijdt open wat achterblijft. Rouw, verlies van tijd en die ene verscheurende vraag: wie ben jij?
Tentoonstelling 2: IJzeren trappen omhoog – WOII in zwart-wit
IJzeren trappen zijn de overgang naar de volgende verdieping. De foto’s gaan terug in de tijd naar 1944/1945. Zwart-wit, grauw, rauw. Van persoonlijke brieven ga je naar een collectieve herinnering. Bezetting, vervolging, verzet.
Foto’s van kreten op de muur: honger en Leest de Waarheid. Mensen uitgeput en in elkaar gezakt, bedelend, moe, handen samengeknepen op schoot. Ingevallen wangen en een kopje thee met een kruimel koek. Schoenen versleten tot op de draad. Gescheurde stukken behang van muren gehaald om mee te stoken. Tramrails die uit elkaar worden gehaald voor hout.
Een hand die een gele ster opnaait. Een fotograaf wiens schaduw zichtbaar is op de stoep, de getuige in beeld. Twee ogen van een Rolleiflex-camera gluren de wereld in vanachter een beige trenchcoat. Etalages met gebroken ramen. Gesloopte huizen in de verlaten Jodenbuurt. Prikkeldraad. En daarna: laagvliegende bommenwerpers die eten droppen en dansende soldaten met lachende, jonge vrouwen. Bevrijding.
Toch blijft de leegte zichtbaar. In de ruimtes tussen de foto’s. In de gezichten van mensen. In wat níét is vastgelegd.
Tentoonstelling 3: Foto’s die een ander verhaal vertellen – Suriname en het koloniale verleden
Verderop, een ander verhaal, een volgend decor: Suriname. Portretten gemaakt door Augusta Curiel, een vrouwelijke fotograaf die begin 20e eeuw samenwerkte met haar zus en broer. De beelden tonen een land dat destijds deel was van het Koninkrijk, maar waarvan de verhalen vaak zijn verteld door Nederlandse ogen.
Hier zie je mensen in nette witte kleding, trots poserend. De opdrachtgevers waren vaak welgestelde families. De foto’s lijken soms te willen bewijzen hoe goed het ging in de koloniën. Maar Curiel fotografeerde ook anonieme figuren, van wie je niet weet wie ze zijn of wat hun rol was. En juist daardoor voel je wat er níét verteld wordt. De hiërarchie. De ongelijkheid. De afwezigheid van andere stemmen.
Fotografie als macht. Maar ook als middel om vergeten verhalen terug te halen.
Wat blijft hangen
Niet één foto. Niet één verhaal. Maar het totaal. De stemmen van mensen die iets kwijt zijn en iets terug willen vinden is overweldigend. Een dochter. Een stad in oorlog. Een land dat zichzelf moet terugzien in oude beelden. In FOAM krijgt iedereen een plek. Soms klein. Soms hard en confronterend.
En jij als bezoeker? Je mag kijken. Maar wat neem je mee? Niet letterlijk, hoewel de zwarte tas met witte FOAM-letters best mooi is. Neem de tijd. Ga op zondag. Of dinsdag. Loop langzaam, laat de beelden hun verhaal vertellen. En als je bij de bellenblaas blijft hangen, blijf dan vooral even kijken.
Fun facts
Wist je dit al? Nee? Wij ook niet. Lees nu de volgende fun facts over fotomuseum FOAM:
- Beginnende fotografen krijgen hier écht een podium. FOAM is beroemd om zijn aandacht voor jong talent via het programma Foam Talent. Grote namen als Alec Soth en Viviane Sassen exposeerden hier al vroeg in hun carrière.
- Het museum is ook een uitgeverij. FOAM geeft het internationaal bekende fotografiemagazine Foam Magazine uit. Elke editie draait om een ander thema en wordt wereldwijd gelezen.
- FOAM heeft een eigen collectief van kunstkopers. Het Young Collectors Circle-programma helpt jonge verzamelaars om kunst (en fotografie) te kopen en begrijpen.
- Het personeel kiest deels mee welke fotografie er wordt getoond. Er is geen top-down curator die alles bepaalt. FOAM werkt met een divers team en commissies — soms zelfs met jonge vrijwilligers — om een breder blikveld te garanderen.
- Bijna elke tentoonstelling heeft verborgen tekstfragmenten, soms verstopt in de muren of vloer. Bezoekers die echt goed kijken, ontdekken kleine zinnen, uitspraken of verwijzingen; een soort literaire onderlaag.
What’s next?
Zoek je een boeiend museumbezoek in Amsterdam bij slecht weer? Dan zit je hier goed. Mooi weer natuurlijk ook. FOAM is een verrassend toegankelijk museum. Het staat in mijn top drie musea. Misschien zelfs gewoon op één. Ik ben er al vaker geweest en toch liep ik deze keer weer anders naar buiten dan ik binnenkwam.
Nog niet uitgelezen en op zoek naar meer inspiratie? In mijn vorige artikel neem ik je mee naar de straten in Santa Teresa in Rio de Janeiro. Binnenkort op een vakantie naar Brazilië? Ga dan zeker naar deze vrolijke wijk in Rio, waar ik nog steeds blij van wordt als ik eraan terugdenk. Ga gauw naar mijn vorige blog: “Op stedentrip in Rio? Santa Teresa is jouw creatieve pauzeplek.”
