Enjoy the rhythm tijdens je bezoek aan Ons’ Lieve Heer op Solder
Zet het volgende nummer op Spotify op, draai je volume op stand tien en laat je meevoeren door Halo van Beyoncé. Het nummer wekt een sfeer van geborgenheid, verbinding en spirituele aanwezigheid. Thema’s, die ook in de historische schuilkerk naar voren komen.
Een onzichtbare schuilkerk op de Amsterdamse Wallen
Blog 28
Een zolder vol geheimen, voor alle liefhebbers van verborgen kunst, geschiedenis en een staaltje verrassende 17e-eeuwse architectuur. KLM-purser Elle Verbeek neemt je mee voor een moment van bezinning, ditmaal in eigen land.
Mijn voeten maken een scherp geluid op de versleten eiken treden, het is alsof de ene traptrede nog net iets harder kraakt dan de andere. Ik raak vluchtig een klein wijwatervaatje aan. Niet omdat ik gelovig ben. Dat ben ik niet. Maar omdat ik weet wat dit water betekende voor de mensen, die hier ooit in stilte bijeenkwamen. Even houd ik mijn adem in en dan klim ik verder naar boven. Naar een wereld die zich op een zolder verborgen houdt.
De afgelopen dagen breng ik mijn verlof door in Amsterdam. Tussen de reizen door, die me elke week weer naar een ander deel van de wereld brengen. Ik ken de grachten en hofjes van de stad als mijn broekzak, maar het grachtenpand aan de Oudezijds Voorburgwal nummer 40 is een andere wereld.
Een onverwachte ontdekking te midden van de coffeeshops, rode lichten en drommen toeristen, die rondlopen met te grote rugzak, wandelschoenen en een iPhone in hun hand. Hier, in Ons’ Lieve Heer op Solder, bezoek ik een schuilkerk. En met die vondst voel ik me een beetje meer verbonden met mijn vader.
Ik sta in de ruimte, die de koopman en linnenhandelaar Jan Hartman bijna vier eeuwen geleden bouwde. Een zolder, maar niet zomaar een zolder. Deze ruimte is zo ontworpen dat ze van buitenaf onzichtbaar is.
Drie verdiepingen aaneengeschakeld door oudroze galerijen, een groot barok altaar als middelpunt en ramen die precies genoeg licht binnenlaten zodat de lichtinval de duisternis verdrijft. Het stof danst in de straal zonlicht, de reflecterende deeltjes bijna tastbaar.
Waarom is deze kerk een zogeheten schuilkerk? Nadat het protestantisme de dominante religie in Nederland wordt in de zeventiende eeuw, mogen katholieken hun geloof niet meer openbaar belijden. De protestanten nemen de katholieke kerken over.
Schuilkerken zijn een manier hoe katholieken hun geloof voortzetten. Zonder dat zij zichzelf daarmee op de radar van de autoriteiten plaatsen. Het bestuur van de stad gedoogt deze geheime samenkomsten. Het is, zeg maar, een compromis tussen de strenge calvinistische overheid en de realiteit van een diverse stad.
Terwijl ik rondkijk, denk ik aan mijn vader. Opgegroeid in een streng katholieke familie, breekt hij als jonge man met zijn geloof. Hij vertelde me ooit dat die beslissing een vorm van vrijheid was, maar dat het hem ook iets kostte: een hechte band met zijn ouders, die hem nooit helemaal begrepen.
Ik stel me voor hoe de mensen hier op deze zolder diezelfde innerlijke strijd voelden: trouw blijven aan je overtuigingen, ondanks de risico’s. Hoeveel moed kost het: samenkomen, zingen, bidden, in de wetenschap dat de buitenwereld het afkeurt buiten deze muren.
En hoewel ik zelf nooit deel uitmaakte van die wereld, voel ik vandaag een soort verbinding. Niet met het geloof, maar met de strijd om trouw te blijven aan jezelf. Ongeacht de offers. Misschien was dat precies wat de mensen hier op deze zolder ook voelden: een verlangen naar vrijheid, naar een plek waar je kunt zijn wie je bent.
Op een van de banken neem ik plaats en kijk omhoog naar het plafond, zo hoog dat de akoestiek de stemmen van de kerkgangers draagt zonder dat er een microfoon nodig is. Voor mijn ogen verschijnen beelden van de mensen, die hier ooit zaten: de rijken op de herenbanken, de armen op de galerijen van de tweede en derde verdieping. En hier op deze zolder waren ze samen een gemeenschap, ondanks alles.
Een muskusachtige geur. Dezelfde geschilderde pilaren in marmerlook, beelden van witte engelen en het schilderij ‘De doop van Christus in de Jordaan’, geschilderd door Jacob de Wit. De ruimte voelt leeg en toch ook niet.
De lucht is gevuld met een stilte, die leeft. Ik kijk uit het raam naar de grachten beneden, de drukte van de stad lijkt zo ver weg. Misschien is dat het. In een stad die altijd zo snel beweegt, vind ik hier op deze zolder iets van rust.
Ik vraag me af hoe vrij we tegenwoordig zijn om echt onszelf te zijn. Hier, op deze zolder, lijkt die vraag even minder zwaar. Misschien is het de stilte, die dingen simpel maakt en je even laat vergeten wat erbuiten speelt. Met die gedachte in mijn hoofd loop ik naar buiten.
Ik kijk omhoog naar de gevel van het pand. Van buiten zou je nooit raden wat zich achter die muren bevindt. Soms zijn de mooiste reizen heel dichtbij huis.
Een reel over Ons’ Lieve Heer op Solder: [Link nog niet actief]
Fun facts
Lees de volgende fun facts over Ons’ Lieve Heer op Solder:
- De naam Ons’ Lieve Heer op Solder dateert uit de 19e eeuw. Hiervoor noemt men de schuilkerk Het Haantje en Het Hert.
- Jan Hartman kocht het grachtenpand voor 16.000 gulden.
- Jan Hartman had acht kinderen, waarvan de oudste net als hij handelaar is en de jongste priester.
- Vanwege ruimtegebrek is de mahoniehouten preekstoel verstopt in de sokkel van de linkerzuil van het altaar.
- De zolderkerk van het museum Ons’ Lieve Heer op Solder doet nog steeds dienst als trouwlocatie voor bruidsparen.
What’s next?
Heb je vragen over Ons’ Lieve Heer op Solder in Amsterdam? Of tips voor andere bezoekers? Laat je comments achter onderaan deze site.
Bekijk het volgende artikel over Plantage Resort Frederiksdorp. Een oh-zo mooie groene plantage met een koloniale geschiedenis. Welk verhaal vertelt dit artikel over vrijheid van toen en nu? Benieuwd? Ga dan nu snel naar de vorige blog: Plantage Frederiksdorp, een historische wandeling
